I. Phân loại, nguồn gốc
+ Cây có múi có tên khoa học: Citrus sp.
+ Họ: Rutaceae
+ Bộ: Sapindales
+ Nguồn gốc: Từ khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới ở Đông Nam Châu Á
Ở Việt Nam, các vùng trồng cây có múi quan trọng là Nghệ An, Hà Tĩnh, Hà Giang, Hà
Nội, Phú Thọ, Lạng Sơn, Yên Bái, Vĩnh Long, Bến Tre, Tiền Giang, Cần Thơ, Đồng
Tháp, Trà Vinh, Đồng Nai, Bình Dương,…
II. Đặc điểm thực vật học và yêu cầu ngoại cảnh
1. Đặc điểm thực vật học:
+ Rễ: rễ cọc gồm rễ chính và rễ bên. Rễ chính giúp cây đứng vững, rễ bên hút nước và
chất dinh dưỡng nuôi cây.
+ Thân, cành: Thân gỗ nhỏ hoặc cây bụi lớn, có nhiều cành và phân cành thấp.
+ Lá: mọc sole, màu xanh, phiến lá hình trái xoan hoặc thuôn dài.
+ Hoa: thường hoa lưỡng tĩnh, đơn hoặc chùm, thường có màu trắng hoặc ngả vàng. Chủ
yếu tự thụ phấn.
+ Quả: thường hình cầu, vỏ dày, thường có màu xanh, khi chín chuyển sang màu vàng,
có túi tinh dầu, nhiều múi mọng nước, hạt trắng ngà.
2. Yêu cầu ngoại cảnh:
+ Nhiệt độ: có thể trồng ở khu vực có nhiệt độ từ 12 – 39 độ C. Tuy nhiên, thích hợp nhất
là từ 23 – 29 độ C.
+ Lượng mưa và độ ẩm: Lượng mưa từ 900 – 1200mm/năm và độ ẩm không khí từ 70 –
80% => Ưa ẩm nhưng không chịu được úng.
+ Ánh sáng: ưa ánh sáng mạnh (ánh sáng từ 8h sáng, hoặc 16 - 17h chiều mùa hè).
+ Đất trồng: đất phù sa, đất cát, đất pha cát, đất thịt nhẹ, đất bazan…tầng đất dày trên 1m,
thoát nước tốt, độ pH từ 5,5 đến 6,4.
+ Gió: tốc độ vừa phải để lưu thông không khí, điều hòa độ ẩm, giảm sâu, bệnh hại…
III. Một số loại cây ăn quả có múi:
Quả cây có múi là đặc trưng của các loại trái cây của một số loài trong họ Cửu lý hương
(danh pháp khoa học: Rutaceae) trong đó nổi tiếng nhất là những loài thuộc chi Cam
chanh hay cam quýt (chanh vàng, quýt, cam, bưởi, thanh yên, vv).
1. Cam
Quả cam có tên khoa học là Citrus sinensis. Chúng thường được trồng ở khu vực có khí
hậu ấm áp như: miền Nam Trung Quốc, Đông Nam Á và Đông Bắc Ấn Độ.
Loại quả này khi chín có lớp vỏ sần sùi màu cam, các múi thịt bên trong mang vị ngọt,
hơi chua. Hoa của cây cam là nguyên liệu để điều chế nước hoa. Vỏ được dùng để trang
trí bánh ngọt, điều chế tinh dầu, thuốc,...
2. Chanh
Chanh (tên khoa học: Citrus limon) là một loài cây bụi thường xanh, có nguồn từ vùng
Nam Á ở khu vực Đông Bắc Ấn Độ.
Nước chanh có hàm lượng axit citric cao, nên mang vị rất chua. Chính vì thế, loại quả
này thường được dùng làm nước uống như: chanh muối, trà chanh, hoặc làm nguyên liệu
của một số món bánh.
3. Quýt
Quýt (tên khoa học: Citrus Tangerina) là một loại trái cây họ cam quýt có nguồn gốc
từ Maroc. Nếu nhìn sơ qua, quýt có vẻ ngoài khá giống quả cam. Tuy nhiên, kích thước
của loại trái cây này nhỏ hơn, vị ngọt và ít chua hơn.
Quả quýt thường được dùng để làm món tráng miệng, làm nguyên liệu của một số món
ăn như salad, mứt quýt, nước sốt hoặc làm nước ép. Phần vỏ được dùng để làm bánh, làm
kẹo hoặc điều chế thuốc.
4. Bưởi
Bưởi (tên khoa học: Citrus paradisi) là một loại trái cây xuất xứ từ Jamaica, luôn góp mặt
trong danh sách thực phẩm lành mạnh nhất thế giới. Trong loại trái cây này có chứa nhiều
chất xơ, chất chống oxy hoá, các loại vitamin vô cùng tốt cho sức khoẻ.
Bưởi có lớp vỏ sần sùi, bên trong là những múi thịt có màu vàng đến hồng đậm. Khi ăn,
bạn sẽ cảm nhận được được vị chua ngọt đồng điệu hoà lẫn với một chút vị đắng.
5. Quất (tắc)
Quả quất (tên khoa học: Citrus japonica) hay còn được gọi quả tắc, quả hạnh. Đây là một
loại cây kiểng, giống Kim quất, thường được dùng để trang trí nhà cửa vào ngày lễ Tết.
Quả quất có kích thước rất nhỏ, bên trong có nhiều múi mang vị chua chua, ngọt ngọt.
6. Phật thủ
Phật thủ (tên khoa học: Citrus Medica Var Sarcodactylis). Chúng có hình dáng giống như
bàn tay của Đức Phật, nên thường được dùng để làm đồ cúng vào ngày lễ.
Phật thủ được xem là một nguồn cung cấp canxi, vitamin C, chất xơ cùng những loại dầu
dễ bay hơi như: coumarin, limonin và diosmin, rất tốt cho đường tiêu hoá và hệ hô hấp
của con người.
7. Yuzu
Yuzu (tên khoa học: Citrus junos) là một loại cây ăn quả có nguồn gốc từ Trung Quốc.
Ngày nay, nó phát triển mạnh mẽ ở khu vực Nhật Bản và Hàn Quốc.
Loại quả này có kích thước giống như quả cam. Vỏ của nó xuất hiện nhiều đường vân sần
sùi lớn và có màu vàng tươi rực rỡ.
8. Thanh yên
Thanh yên (tên khoa học: Citrus limonimedica) hay còn gọi chanh yên, là một loài cây
bản địa ở Ấn Độ, Myanmar và một số nước thuộc khu vực Địa Trung Hải.
Loại quả này có kích thước khá to, vỏ dày, sần sùi, khi chín có màu vàng chanh. Phần thịt
rất ít, có màu trắng và vị hơi chua.
Theo Hồng Phúc - Báo Tola One More
